Marcheren

OB-MB-BBS

Weet je wat marsmuziek is? Dat is muziek waarop mensen kunnen marcheren. Marcheren is: in de maat lopen. Je hebt het misschien wel eens gezien van soldaten. Ze lopen in de maat en soms roepen ze erbij: links, rechts, links, rechts. Dat klopt, want je hebt een linkerbeen en een rechterbeen. Je hoort dan dus een 2-telsmaat. Je kan ook tellen: 1, 2, 1, 2, 1, 2…. Tel 1 klinkt iets sterker.

Kijk maar eens naar het filmpje van Disney. Mowgli komt de kleine olifant Hathi juniortegen. Die marcheert mee met de grote olifanten.

Uit Het Junglebook
  • Kan je de maat meeklappen?
  • En kan je dan op je eigen plek mee stampen?
  • Daarna kan meester of juf door een zaal marcheren. Telkens tikt hij of zij iemand aan. Die mag dan mee marcheren.
  • Misschien mag je er wel Orff instrumenten bij gebruiken.
  • Ken je alle namen van de instrumenten? Weet je hoe je ze moet bespelen?

Over olifanten

Misschien denk je dat het een grapje is dat olifanten marcheren, maar in het echte leven trekken olifanten er ook soms op uit.

In 2021 heeft een groep van vijftien olifanten die in een natuurreservaat in China woonden, besloten dat het tijd was om op reis te gaan. Ze zijn meer dan een jaar aan de wandel geweest. Ze trokken door bossen en over bergen. Als het nodig was, zwommen ze zelfs rivieren over. Soms kwamen ze zelfs in dorpen.

Mensen hebben geprobeerd ervoor te zorgen dat ze geen ongelukken veroorzaakten. Ze lieten voedsel achter op wegen waar de olifanten geen schade konden aanrichten. Daar Het zijn er vijftien – vooral volwassen zwaargewichten plus drie jonkies – en het zijn onderhand vedettes geworden in de Chinese media.

Mensen hebben de olifanten zo lang laten lopen, omdat wetenschappers dan konden bestuderen waarom de olifanten aan het verhuizen waren. Als ze hen verdoofd hadden en teruggebracht naar het reservaat, waren de olifanten waarschijnlijk wéér aan de wandel gegaan.

De dieren moeten een reden gehad hebben om op reis te gaan. Waarschijnlijk voelden ze zich niet thuis in het gebied, of ze voelden zich bedreigd.

Wil je zelf ook eens marcheren? Doe dat dan eens op deze muziek.

De showband OB-MB

Augustus, oogstmaand

Augustus: Oogstmaand In autustus besteden we aandcht aan de volgende thema’s:

  1. Je veilig en gelukkig voelen op school
  2. Het begin van de muziekgeschiedenis: de oude culturen
  3. Oogst: voeding
  4. Naar elkaar luisteren
  5. Trots zijn op jezelf

FF sociaal allemaal

Muziekgeschiedenis

Eten van de oogst

Naar elkaar luisteren

We gaan weer naar school. Om het samen goed te hebben, moeten we samen aandacht besteden aan goed naar elkaar (en de leerkracht) luisteren:

Pride

Eind juli, begin augustus vinden veel Pride parades plaats, onder andere in Amsterdam. Die besteden aandacht aan de emancipatie van de lhbtiq+ gemeenschap. Geaardheid en gender horen aan bod te komen in het primair onderwijs. Je kunt er op een passende manier aandacht aan besteden. Passend, wil volgens ons zeggen: met het passende respect, op het passende moment, in passende bewoordingen die recht doen aan de groep. De docent kan dit zelf goed inschatten.

Kzing gaat het onderwerp zeker niet uit de weg, maar bedt het in in het thema “inclusiviteit”. De regenboog is een mooi symbool van eenheid in diversiteit: iedereen is anders; iedereen is mooi.

Augustus: Oogstmaand

Augustus is de laatste zomermaand. Die werd vroeger in Nederland de oogstmaand genoemd. Oogsten betekent rijpe vruchten plukken, of gewassen van het land halen, zodat mensen het kunnen gebruiken. Het woord “oogst” komt waarschijnlijk zelfs van het Latijnse woord “augustus”.

“Oogst” wordt ook wel eens figuurlijk gebruikt. Kinderen worden dan de “oogst” van hun ouders genoemd. Als je hard gewerkt hebt en dan overgaat, is dat “de oogst” van al je ijverige werk. Als je veel wil leren, moet je goed opletten en luisteren op school.

Fruit, groenten en granen zijn gezond. Het eten van gezond voedsel is één van de eerste aandachtspunten bij de leerlijnen van Oriëntatie op de wereld en jezelf. Natuurlijk besteed je daar ook op school aandacht aan. We komen er later in het schooljaar op terug.

Rapsodie in het blauw

MB-BB-ML

De Rhapsody in Blue, de rapsodie in het blauw, is een van de belangrijkste stukken voor orkest en piano uit de 20e eeuw. Het is zeker een van de meest gespeelde stukken. Het stuk is gecomponeerd door George Gershwin. Hij werd in New York geboren en was een Amerikaans componist, pianist, dirigent en kunstschilder.

Men vindt Gerswin een van de grootste Amerikaanse componisten, omdat hij de klassieke muziek verbond met de Amerikaanse volksmuziek, zoals blues, spirituals, jazz en de amusementsmuziek die er in de roaring twenties was.

Eén van zijn belangrijkste stukken is dus de Rapsodie in het blauw. (Rhapsody in Blue). Disney maakte er een prachtige film bij.

De Rhapsody in Blue is geen programmamuziek. Maar net als andere stukken van Gershwin, inspireerde het mensen wel tot het gebruik in films.

Kijk eens naar de film en luister naar de muziek. Waar gaat de film over? Vind je de muziek erbij passen?

Hoe is dit stuk nou eigenlijk tot stand gekomen?

Paul Whiteman was een Amerikaanse orkestleider leidde tijdens de Eerste Wereldoorlog een muziekkorps bij de Amerikaanse marine. Later werd hij bekend met zijn dansorkesten die stukken speelden die geïnspireerd waren door de jazzmuziek. Hij vroeg George Gershwin om een jazz-stuk te schrijven.

Eerst wilde George dat niet, maar hij kreeg per ongeluk een idee toen hij aan het improviseren was. Verder deed hij er niet meteen iets mee. Maar toen hij 3 januari 1924 lekker samen met zijn broer aan het biljarten was, zag hij toevallig ergens in een krant staan dat Whiteman een concert gaf met allemaal nieuwe Amerikaanse muziek. In dat artikel stond dat Gershwin al met een jazzstuk bezig was. Toen ging hij er maar aan werken.

Vooral om aan alle mensen duidelijk te maken hoe veelzijdig jazzmuziek kon zijn. Mensen dachten dat het alleen maar dansmuziek was, maar hij wist wel beter.

Hij koos voor een rapsodie vorm. Een rapsodie is een gedicht of muziekstuk in gedeeltes. Tussen die gedeeltes zit een groot verschil. Dat noem je een contrast. Maar als je naar alle delen luistert, horen ze op de een of andere manier toch bij elkaar. Bij muziek komt dat vaak doordat er bijvoorbeeld een thema terugkeert, of doordat het een bepaalde stijl muziek is.

Gershwin noemde het stuk eerst een Amerikaanse rapsodie, maar zijn broer zei dat hij het naar het schilderij van de kunstschilder James Whistler moest noemen. Dat schilderij heettee “Nocturne (nachtstuk) in blauw en groen”. Toen werd de naam: Rapsodie in het blauw bedacht.

Gerswhin werkte er samen aan met een andere grote componist aan. Die componist was Ferde Grofé. Hij woonde in huis bij Gershwin. Het werd eerst een stuk voor twee piano’s. Later orkestreerde Grofé het.

Twee jaar later maakte hij een versie voor piano en symfonieorkest.

Ze hadden maar een weekje tijd om te repeteren, voordat het grote Amerikaanse muziekconcert van Whiteman plaats zou vinden. Toen ze het vlak van te voren aan een klein publiek lieten horen, waren er zowel complimenten als mensen die zeiden dat het niks zou worden. Whiteman geloofde wel dat het een succes zou worden.

12 februari 1924 was het dan zover. Op de verjaardag van Lincoln, een groot Amerikaans staatsman, werd in de Aeolian Hall de Rhapsody in Blue uitgevoerd met Gershwin zelf aan de piano. Sommige mensen zeggen dat dat het moment is geweest waarop de jazz officieel een belangrijke muzieksoort werd.

Er waren beroemde andere musici bij, zoals Rachmaninov, Stravinsky, de Sousa en Kreisler en nog heel veel andere beroemde musicalsterren. Er waren heel veel echt Amerikaanse stukken, onder andere van Irving Berlin

Het stuk en het concert werden een groot succes. In juni 1924 zette men hen ingekort op een 78 toeren plaatje. Gershwin zit zelf aan de piano. Hier hoor je de historische opname.

1. Analyse

BB+-ML(V)

Wat is analyse?

Wat is het analyseren van muziek eigenlijk? Waar ben je dan mee bezig?

Dit is een stappenplan van een aantal lessen om meer te snappen van de structuur die muziek heeft.

Het woord analyse komt van het Griekse woord analuein. Dat betekent ontrafelen, ontleden. En dat is precies wat we met muziek doen bij het vak muziekanalyse. We proberen de muziek te “ontrafelen”.

Muziek bestaat, net als taal, uit klanken. Mensen die spreken of muziek componeren, ordenen de klanken op een bepaalde manier, om “verstaan” en “begrepen” te worden. Zowel in taal als in muziek zit daardoor een structuur die je kunt ontrafelen.

Je kijkt bij muziekanalyse naar deze structuur en naar alle anderen dingen die je opvallen. Dit wordt al sinds de Middeleeuwen gedaan, maar rond 1750 bloeide deze activiteit op. Vandaag de dag is muziekanalyse een verplicht vak op het conservatorium.

Je hóeft muziek natuurlijk niet per se te ontrafelen. Je kan er uiteraard ook alleen maar van genieten, of het “gewoon” maken. Maar zelfs dan ervaar je, al is het misschien onbewust of minder bewust, de ordening. En wie meer muziek gehoord heeft en meer muziek gemaakt heeft, pikt die ordening sneller op.

Bovendien leer je, al luisterend of muziek makend, wat je prettige ordeningen vindt en welke ordeningen je minder fijn vindt. Je ontwikkelt al luisterend en makend een eigen smaak.

Heb jij een duidelijke voorkeur voor een bepaalde muzieksoort? Heb je een artiest, muziekstijl, muzikale periode of componist die voor jou met stip op 1 staat? Heeft dit met de ordening van die muziek te maken, denk je? Kun je dat beredeneren?

Hieronder staan twee versies van de Dans van de Suikerwerkfee van Tchaikovsky. Wat zijn de verschillen en wat zijn de overeenkomsten?

Welke versie spreekt je meer aan en waarom?

sugarplumfairy Het ballet op de Suger Plum fairy uit de Notenkraker sugarplumfairy De Sugar Plum fairy uitgevoerd door Pentatonix

Ga verder met analyseren deel 2

2. Analyse

BB+- ML (V)

Muziek en taal

De overeenkomsten tussen muziek en taal.

In dit hoofdstuk over analyse gaan we in op de overeenkomsten tussen spreektaal en muziektaal. Eigenlijk is muziek ook een taal. Iemand kan zich erin uitdrukken. Als je muziek maakt, hoop je dat de ander “verstaat” wat jij communiceert.

Misschien was muziek wel de allereerste taal van de mens… Zelfs als kinderen te jong zijn om te spreken, maken ze al geluidjes die in toonhoogte verschillen om uiting te geven aan hun emoties.

Muziek en taal zijn auditief

Taal en muziek draaien beiden om geluid en klanken. Ze bestaan dus allebei uit trillingen van de lucht die onze oren waarnemen. Taal en muziek zijn beiden auditieve (gehoor) kunsten.

Muziek en taal kunnen genoteerd en gelezen worden

Er zijn al redelijk vroeg in de geschiedenis manieren gevonden om de door ons gekozen geluiden te noteren, zodat wij ze ons kunnen herinneren en opnieuw kunnen maken.

Een eerste vorm van muzieknotatie bij de Hurrieten in Mesopotamië

Zowel taal als muziek kun je lezen (innerlijk beleven) en noteren, maar die notatie is niet de muziek of de taal zelf. Notatie bestaat uit symbolen. Dat kunnen noten zijn, of greep-notaties (tabulaturen).

Muziek en taal zijn tijdskunsten

Bij beeldende kunst is dat anders. Dat is juist een visuele kunst. Je hebt ruimte nodig om die kunst te beleven. Bij muziek heb je tijd nodig. Klanken verstrijken in de tijd. En taal en muziek komen klinkend tot leven.

Toen er nog geen internet was, was het veel moeilijker om muziek te horen en om performances mee te maken. Door YouTube en andere technologische middelen is het veel gemakkelijker geworden om muziek en taal ook echt als auditieve kunst te beleven.

Muziek en taal zijn gebaseerd op de ordening van klank

Muziek en taal gaan over geluid, maar niet elk geluid is muziek. Niet elke klank vormt een woord. Als je zomaar wat geluiden na elkaar zet, heeft dat op zich geen betekenis. Zelfs niet als het op zichzelf “mooie” geluiden zijn. Taal en muziek zijn allebei gebaseerd op de ordening van klanken.

Mensen die spreken of een gedicht maken etc. of die muziek componeren, brengen structuur aan in de klanken, om “verstaan” en “begrepen” te worden. Ze ordenen de klanken op een bepaalde manier.

Er zijn ook grote overeenkomsten tussen taal en muziek wat betreft het aanbrengen van structuur. Taal krijgt vorm in woorden, zinnen en soms vormen. Denk maar eens aan een gedicht, of aan een toneelstuk in actes. Muziek krijgt vorm in tonen, motieven (kleine groepjes tonen), frases (muzikale zinnen) en vormen.

Luister maar eens naar een slam poetry gedicht: shake the dust. Kun je de tekst volgen? Wat is de structuur in het gedicht? Worden er zinnen herhaald? Wat betekenen die zinnen? Waar komt die zin vandaan? Waarom staan ze op die plek in het gedicht? Waar gaat het gedicht verder over? etc. Wat is de overeenkomst met muziek?

Shake the dust

Bij muziekanalyse spoor je structuren op

Zowel in taal als in muziek zit dus een ordening en daardoor een structuur die je kunt ontrafelen en dat is heel leuk om te doen. Muziekanalyse is een soort tekstverklaring. Als je muziek analyseert, begrijp je vaak beter wat de componist wil “zeggen”, je snapt de ordening van de klanken beter, of je herkent een bepaalde stijl in de klanken.

Waarom zou je muziek analyseren?

Voegt analyse nou iets toe aan de muziek?

Persoonlijk vind ik het erg leuk om me in te leven en na te denken over een kunstwerk, dus ook over een muziekstuk. Het hoeft niet tegelijkertijd met het luisteren als beleving. Luisteren en analyseren zijn twee verschillende activiteiten. Om muziek te analyseren moet je op een heel andere manier luisteren. Om muziek te analyseren heb je inlevingsvermogen en intellect nodig. Je gaat sommige of alle aspecten van een muziekstuk eens nader beschouwen.

Het is ook leuk en voedend om er met andere mensen over te praten. Dit onderzoeken, eventueel overleggen en conclusies trekken, noem je analyseren. Uiteraard is het op conservatoria een verplicht vak.

Door te analyseren word je een betere luisteraar. Dat leidt er weer toe dat je ook andere kunstwerken uit die stijlperiode of die muziekstijl beter kunt begrijpen. En hoe meer je gehoord hebt, hoe beter je muziek kunt vergelijken.

Soms is het jammer als je muziek analyseert

Aan de andere kant gaat er soms ook iets van de “magie” weg, als je dingen gaat “snappen.” Voor een leerkracht is dat wel eens lastig. Je haalt de betovering weg, maar je helpt een leerling ook om meer “uit de muziek te halen” doordat je het gehoor traint. Bepaalde zaken vallen hen dan op, die ze anders niet hadden waargenomen. Daardoor kan muziek juist meer voor hen gaan leven en hun smaak wordt volwassener.

Is analyse per se nodig?

Is analyse noodzakelijk om een goede luisteraar te zijn? Nee. Je kan het houden bij het beleven van muziek, of bij het zelf maken of reproduceren van muziek.

De ordening in de muziek ervaar je vaak al onbewust en hoe meer ervaring je hebt in spelen en luisteren, hoe meer je in staat bent om heel bewust een eigen smaak te ontwikkelen. Je leert al doende (makend of luisterend) wat je prettig vindt of niet.

Maar als je zelf muziek maakt, ontkom je er eigenlijk niet aan om analytisch te zijn. Als je weet hoe een muziekstuk in elkaar zit, scheelt het je namelijk oefentijd en weet je beter hoe iets in de periode dat het gemaakt is, of in de stijl dat het gemaakt is uitgevoerd moet worden. Vaak kan je er dan ook meer van genieten. Voor mensen die zelf musiceren is het dus altijd lonend om een beetje te analyseren. Hoe ver je daar mee wil gaan, hangt van jezelf af.

Muziekanalyse is geen exacte wetenschap

Muziekanalyse is geen exacte wetenschap. In elke analyse zit een subjectief element. Je interpreteert en weet heel vaak niet zeker. Muziekanalisten spreken elkaar daarom ook vaak tegen.

Vind jij het anlyseren van muziek nuttig? Leg je standpunt uit.

Probeer je van nature om muziek te analyseren? Kun jij aangeven waar jij bij muziek altijd op let? Om een voorbeeld te geven: sommige mensen beluisteren altijd de basloop, terwijl anderen alleen de melodie beluisteren. Sommige mensen zetten bij voorkeur muziek in mineur op, etc.

Als jij nieuwe bladmuziek krijgt, gebruik je dan je vermogen om te analyseren? Welke vragen stel jij jezelf aan het begin van een nieuw muziekstuk?

Als jij muziek hoort, analyseer je dan auditief, of haal je veel uit geschreven bronnen? Op welke aspecten let jij dan?

Soms worden de twee talen (muziek en spreektaal) met elkaar verbonden, in vocale muziek: liederen. Vind jij dat (in zijn algemeenheid gesproken) de zeggingskracht van de muziek dan groter wordt? Of heb je liever instrumentale muziek? Als je geen idee hebt, vergelijk dan de twee onderstaande versies van een muziekstuk over de lente van Johann Strauss.

?

3. Analyse

BB+- ML

Verschillen tussen muziek en taal.

In dit hoofdstuk over analyse gaan we in op het feit dat er niet alleen overeenkomsten zijn tussen de taal muziek en de spreektalen, maar ook verschillen.

Muziek is een tijdskunst

Er is één groot verschil tussen muziek en taal. Dat zit hem in het element “tijd”.

Hoewel je in taal ook een ritme vindt (sommige klanken houd je langer aan dan andere), is de duur van een klank bij muziek veel preciezer bepaald. We spreken de duur van een toon echt af en noteren die zelfs. Je weet het tempo doorgaans en je kent de ritmische verhouding van de noten die gebruikt worden, dus je weet hoe klanken zich verhouden in de tijd. Bij taal noteren we dat niet.

Muziek gaat voorbij, dat is jammer

Soms is het jammer dat muziek een “tijdskunst” is. Een muziekstuk “verstrijkt”, net als tijd. Het gaat voorbij. Een schilderij is altijd aanwezig. Een muziekstuk is er feitelijk alleen even op het moment dat het klinkt. Verder bestaat het als klank- en emotie-herinnering. Zelfs als het is vastgelegd, heb je tijd nodig om het opnieuw te beluisteren. We spreken erover alsof dat niet zo is. “De Mattheus van Bach is prachtig.” Welke Mattheus? De uitvoering van de studentenvereniging of die van het oratoriumgezelschap?

Muziek gaat voorbij, dat is prettig

Soms is het ook heel prettig dat muziek een “tijdskunst” is. Fouten gaan voorbij. Muziek is lief en verdraagzaam en eist geen perfectie.

Je streeft als musicus natuurlijk wel naar perfectie, maar je kan en zal er mee moeten leven dat het er niet is. Er komt een volgende keer dat het klinkt en dan ga je het nog beter laten klinken. Je kunt aan het kunstwerk blijven schaven.

Als je ouder wordt, groeit je interpretatie. Dan zal het muziekstuk anders klinken dan in je jeugd. En dat is, naar mijn idee (Ellis) een extra waarde van muziek.

En niet jij alleen, als componist, maar ook andere mensen die het na-beleven. Muziek is een kunst die ge- re-creëerd wordt.

Muziek is dan ook een prima kunstrichting voor extreme perfectionisten. Ze leren dat het volmaakte niet haalbaar is, maar kunnen bezig blijven met het streven ernaar.

Mensen die naar een beeldhouwwerk kijken, beleven niet exact dát beeldhouwwerk. Mensen die muziek van anderen spelen, beleven veel meer wat de componist beleefde.

Muziek heeft meer orkestraties

Nog een verschil met spreektaal is, dat je bij muziek veel meer instrumenten tot je beschikking hebt om de klanken te laten klinken dan de stem alleen. Er zijn zoveel verschillende instrumenten! En één muziekstuk, kan je op verschillende manieren orkestreren, of arrangeren.

Het ballet van de uit het ei komende kuikentjes, is het 9e muziekstuk uit de Schilderijententoonstelling. Dit is een stuk dat gecomponeerd is door Modest Moesorgski 1839-1881.

In het eerste filmpje hoor je het ballet van de uit het ei komende kuikentjes gespeeld op een piano en in het tweede filmpje hoor je er een orkestratie van.

Modest Moessorgski (ook wel Moussorgski) was een Russische componist die in de periode van de Romantiek leefde. De Romantiek is ongeveer de 19e eeuw.

Modest ging in 1874 naar een tentoonstelling van het werk van zijn overleden vriend, de schilder Viktor Hartmann. Hij schreef bij elk schilderij een muziekstuk voor de piano. Bij dit schilderij schreef hij de muziek die je hoort.

Een andere componist (Ravel) maakte er in de 20e eeuw een orkeststuk van. Ook andere componisten deden dit, maar de versie van Ravel is het meest bekend.

Welke versie van de muziek vind je het mooiste?

Welke instrumenten hoor je in de georkestreerde versie?

Wat vind je van het schilderij?

4. Analyse

BB-ML

Soorten analyses

Op deze pagina vind je verschillende manieren om muziek te analyseren. Je kan naar verschillende dingen luisteren.

Er staat ook een voorbeeld van een kleuranalyse van de 3e fuga in cis groot, van J.S. Bach.

Als je muziek analyseert, kun je naar verschillende criteria kijken.

Als je naar structuren zoekt, kijk je bijvoorbeeld vaak naar tonen, intervallen, relaties, motieven, stijlen en inhoud. Er wordt naar parallellen of juist contrasten gezocht.

Ook wordt een muziekwerk of muziekmateriaal vaak vergeleken met andere werken van dezelfde componist, werk van andere componisten, bijvoorbeeld tijdgenoten, of juist componisten uit de hedendaagse tijd. Soms wordt de muziek vergeleken met andere historische zaken die plaatsvonden in de tijd dat het kunstwerk gemaakt werd, of met andere kunst uit die tijd.

Ook wordt vaak benoemd hoe iets ervaren wordt. Dat is dus een volkomen subjectief element.

Het gaat natuurlijk ver om bij de analyse van een muziekstuk op al deze aspecten te letten. Vaak leg je de nadruk op één bepaald aspect van de muziek.

We onderscheiden onder andere:

1. Materiaal analyses

2. Vorm analyses

3. Harmonische analyses

4. Beschrijvende analyses

5. Vergelijkende analyses

Vaak beschrijf je je analyse. Dat kun je in woorden (taal), in grafieken, in kleuren of in luistervoorbeelden doen. Op die manier maak je dingen soms inzichtelijker, meer meetbaar en het maakt dat je er met anderen over kunt communiceren.

Er zijn bepaalde afspraken over de manier waarop je dingen beschrijft. Er is een speciaal muziek jargon. Je hebt bijvoorbeeld gebruikelijke dynamische tekens, manieren waarom je de vorm van muziek indeelt, stijlperiodes of stijlaspecten die algemeen erkend worden.

Hieronder zie je een vormanalyse. Ik heb een kleuranalyse gemaakt van de 3e fuga van J.S. Bach uit het eerste deel van Das Wohltemperiertes klavier, in cis majeur.

Let op: ik heb toentertijd paars gebruikt voor de tweede keer dat het thema voorkwam, om het onderscheid te maken met de 3e keer dat het thema voorkwam.

Als je op de link hieronder klikt, kun je de muziek horen. Hij wordt gespeeld door de Bach specialist Glenn Gould. Kijk of je mijn kleurkeuze begrijpt.

FUGA

In een volgend stuk gaan we in op de manieren waarop je muziek kan analyseren.